Từng được người dân gọi vui là “Vịnh An Khánh” vì thường xuyên ngập sâu sau những trận mưa lớn, khu vực Nam An Khánh – Lê Trọng Tấn đang cho thấy một hình ảnh khác trong mùa mưa năm 2026: đường khô thoáng hơn, nước rút nhanh và hoạt động giao thông, kinh doanh sớm trở lại bình thường. Sự thay đổi này cho thấy chống ngập đô thị không phụ thuộc vào một thiết bị riêng lẻ. Nhìn từ góc độ kỹ thuật, hiệu quả tiêu thoát nước đến từ việc tổ chức đồng bộ khả năng chứa – dẫn – điều tiết – bơm – xả nước trong cùng một lưu vực.
Vì sao “Vịnh An Khánh” từng trở thành điểm nóng ngập úng?
Khu vực Nam An Khánh, Geleximco và tuyến Lê Trọng Tấn từng nhiều lần xuất hiện tình trạng ngập sâu khi mưa lớn. Trong đợt ảnh hưởng của bão Yagi năm 2024, nhiều tuyến đường tại khu vực này chìm trong nước, phương tiện gặp khó khăn và một số nhà dân phải chủ động chắn nước hoặc bơm nước ra ngoài.
Về nguyên lý, một khu đô thị có thể ngập khi lượng nước đổ vào trong thời gian ngắn vượt khả năng thu gom, trữ tạm và tiêu thoát của hệ thống.
Do đó, xử lý một điểm ngập lớn thường không thể chỉ bằng cách đặt thêm một máy bơm hoặc mở rộng riêng một đoạn cống.
Điều gì đã thay đổi tại khu vực An Khánh?
Trước mùa mưa 2026, Hà Nội triển khai một loạt hạng mục thoát nước khẩn cấp dọc Đại lộ Thăng Long. Bốn hạng mục trạm bơm gồm Cầu Ngà 1, Cầu Ngà 3, Đồng Tép và Bắc An Khánh đã hoàn thành để phục vụ tiêu thoát nước.
 |
 |
Đáng chú ý đối với ngành cơ khí thủy công là việc xây dựng cửa phai điều tiết mực nước giữa khu đô thị Nam An Khánh và khu A Geleximco cũng đã hoàn thành cùng với cải tạo hệ thống rãnh thoát nước hình thang Đại lộ Thăng Long. Bên cạnh đó, hồ điều hòa Yên Nghĩa 2 tại xã An Khánh, diện tích khoảng 5 ha, đã cơ bản hoàn thiện và bắt đầu tích nước từ các đợt mưa trong năm 2026. Như vậy, có thể nhìn hệ thống chống ngập theo chuỗi:
Thu nước → dẫn nước → điều tiết mực nước → lưu trữ tạm → bơm tiêu → xả về tuyến tiếp nhận.
Đây mới là điểm đáng học từ câu chuyện “Vịnh An Khánh”.
1. Cửa phai giúp chủ động điều tiết dòng nước giữa các khu vực
Một trong những hạng mục được công bố là van cửa phai điều tiết mực nước giữa Nam An Khánh và khu A Geleximco.
Về mặt kỹ thuật, cửa phai có thể đóng, mở hoặc thay đổi khẩu độ dòng chảy theo nhiệm vụ của công trình. Khi được bố trí đúng vị trí, thiết bị giúp người vận hành chủ động hơn trong việc phân phối nước giữa các tuyến hoặc khoang thay vì để dòng nước di chuyển hoàn toàn tự do.
Tuy nhiên, cửa phai không tự mình giải quyết toàn bộ bài toán chống ngập. Khả năng điều tiết chỉ phát huy hiệu quả khi phía nhận nước còn đủ năng lực tiếp nhận hoặc có hệ thống bơm, hồ chứa và tuyến dẫn hỗ trợ.
2. Trạm bơm tăng khả năng tiêu nước khi tự chảy không còn đủ
Hệ thống dọc Đại lộ Thăng Long đã được bổ sung và nâng cấp nhiều trạm bơm. Riêng trạm Bắc An Khánh được thông tin có hai tổ bơm, phục vụ khu vực nút giao An Khánh, các hầm chui dân sinh và vùng phía Nam sông Cầu Ngà.
Vai trò của trạm bơm trở nên đặc biệt quan trọng khi:
- Khu vực cần tiêu có cao trình thấp.
- Mực nước tuyến tiếp nhận cao.
- Khả năng tự chảy bị hạn chế.
- Lượng nước mưa cần tiêu trong thời gian ngắn lớn.
Trong hệ thống tự động, bơm còn có thể phối hợp với cửa phai, cảm biến mực nước và tủ điều khiển để vận hành theo trạng thái thực tế của lưu vực.
3. Hồ điều hòa tạo “khoảng thở” cho hệ thống thoát nước
Nếu cống và trạm bơm phải xử lý ngay toàn bộ nước mưa cùng lúc, hệ thống rất dễ rơi vào trạng thái quá tải.
Hồ điều hòa giải quyết bài toán này bằng cách tiếp nhận và lưu trữ tạm một phần nước, sau đó nước được tiêu dần khi hệ thống phía sau có đủ năng lực.
Theo Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật Hà Nội được VnExpress dẫn lại, thành phố đã bổ sung khoảng 83 ha hồ điều hòa, tương đương khoảng 3,4 triệu m³ dung tích điều tiết; mực nước đệm tại các hồ cũng được chủ động hạ trước mưa để tạo dung tích chứa.
Đó là lý do chống ngập không chỉ là câu chuyện “thoát thật nhanh”, mà còn là giữ nước đúng chỗ và xả nước đúng thời điểm.
4. Cống, rãnh và tuyến dẫn vẫn là mắt xích không thể thiếu
Có hồ lớn và bơm khỏe nhưng nước trên mặt đường không tới được chúng thì ngập vẫn xảy ra. Song song với trạm bơm và cửa phai, dự án khu vực Đại lộ Thăng Long còn cải tạo, xây dựng các tuyến cống, rãnh và hệ thống dẫn nước. Vì vậy, một hệ thống chống ngập hiệu quả cần đảm bảo toàn bộ đường đi của nước:
Điểm thu → cống nhánh → trục thoát chính → cửa điều tiết → hồ/trạm bơm → nguồn tiếp nhận.
Chỉ cần một mắt xích trở thành “nút thắt”, năng lực của những thiết bị phía sau cũng khó được khai thác hết.
Từ “Vịnh An Khánh” nhìn ra mô hình chống ngập đô thị
Câu chuyện tại An Khánh cho thấy bài toán chống ngập nên được tiếp cận ở cấp hệ thống, thay vì lựa chọn từng thiết bị riêng lẻ.
Một cấu hình điển hình có thể gồm:
Hồ điều hòa + tuyến cống/kênh + cửa phai + trạm bơm + van ngăn dòng ngược + cảm biến + tủ PLC/HMI/SCADA.
Tùy địa hình và lưu vực, không phải công trình nào cũng cần đầy đủ các thiết bị trên. Việc lựa chọn phải dựa trên lưu lượng mưa, cao trình, mực nước hạ lưu, dung tích trữ và khả năng tiêu của tuyến nhận.
Đây cũng là lý do tại PENSTOCK, các thiết bị như van cửa phai, van cửa lật, cửa chống ngập và hệ thống điều khiển cần được xem trong mối quan hệ với toàn bộ hệ thống thủy lực của công trình thay vì lựa chọn độc lập.
PENSTOCK – Xưởng gia công thiết bị cơ khí môi trường hàng đầu
Từ câu chuyện “Vịnh An Khánh” có thể thấy, một điểm ngập chỉ thực sự được cải thiện khi các hạng mục thu – dẫn – trữ – điều tiết – bơm – xả hoạt động đồng bộ.
PENSTOCK tư vấn, thiết kế và chế tạo các thiết bị cơ khí thủy công phục vụ hệ thống cấp thoát nước và chống ngập như van cửa phai, van cửa lật, cửa chống ngập, song chắn rác và các giải pháp điều khiển liên quan.
Với từng công trình, các thông số như lưu lượng, mực nước hai phía, kích thước cửa, hướng dòng, cao trình và phương án vận hành cần được phân tích trước khi lựa chọn thiết bị.
Một thiết bị tốt chưa đủ để chống ngập – quan trọng là thiết bị đó nằm đúng vị trí và phối hợp đúng với toàn bộ hệ thống.
